O fillo de Viriato

Viriato era un nativo da provincia da Lusitania. Cando os romanos tentaban dominala, este incitaba a seu pobo mais aos pobos veciños a sublevarse contra o dominio extranxeiro, e isto funcionou ata que uns lugartenentes seus asasinarono mentres durmía, incitados por un cónsul romano.
Como consecuencia disto os romanos dominaron Lusitania.


Mapa das provincias romanas en Hispania.

Pero, Viriato tiña un fillo, chamado Viriatiño que por aquela contaba con 17 anos. Cando asasinaron ao seu pai fuxiu da provincia hacía o norte, aínda sen dominar, pois a súa vida corría perigo porque tanto os romanos coma os lugartenentes querino matar por ser fillo de Viriato.

Viriatiño cruzou o río Miño e instalouse nun castro preto do río Limia. Alí contoulles aos castrexos que había xente extranxeira dominando a súa terra e que pronto chegarían a esas terras, amais contoulles o que lle acontecera a seu pai. Pola noite Viriatiño pensou unha cousa, faría o mesmo ca seu pai, adicaríase a previr aos pobos sen conquistar, así, cando chegasen os romanos xa estarían preparados para combatilos.

Pasaron os meses. Unha tarde Viriatiño estaba cos castrexos/as recollendo castañas a beira do río Limia cando viu uns lexionarios romanos acampando ao lonxe da outra beira do río. Por sorte ese mesmo día comezou a chover con moita forza e o caudal do río encheuse e os romanos non puideron cruzar. Xa pola noite, Viriatiño díxolles aos castrexos que aqueles homes da outra beira eran os romanos. Entón a xente comezaba a prepararse para a guerra, incluso as mulleres. Viriatiño lembrouse de que os romanos eran moi supersticiosos e inventou unha mentira para evitar que os romanos cruzasen.
Pola maña cedo, o poboado enteiro dirixiuse a beira do río e ao pouco apareceron os lexionarios a outra beira dispostos a cruzar. O druída do castro narroulles a historia inventada por Viriatiño en latín, pois Viriatiño sabía algo. O druída  díxolles que se cruzaban o río esqueceríanse de todo. Entón os lexionarios voltaron para o campamento.
O xefe dos lexionarios non quedou moi convencido e unha noite acenderon as antorchas e foron a beira do río. O xefe cruzou primeiro e xa dende a outra beira dixo o nome de cada un dos seus lexionarios demostrando que o que dixeran os castrexos era mentira.



 
 Río Limia

Unha vez cruzados todos decidiron atacar, saquear e queimar o castro, e así foi. Morreron todos agás Viriatiño que escoitou galopar os cabalos e fuxiu a toda présa sen darlle tempo a dar a voz de alarma.

Viriatiño foi advertindo por todos os castros da actual Galicia que as súas terras, as súas familias e os seus fogares corrían perigo. Ao final instalouse nun castro preto do actual Cabo Fisterra. Alí acollerono bén e coñeceu a unha rapaza coa que casou, que era filla do xefe do castro. Cando o seu sogro morreu, el foi nomeado xefe do castro. E advertíulles o mesmo que xa lle tiña advertído a moitos castrexos dese territorio. Que unhas xentes extranxeiras chamadas romanos andaban a conquistar o territorio e que non tardarian en chagar alí.

Pasaron os anos. Viriatiño xa tiña 25 anos, e a súa muller esperaba un fillo. De súpeto, un día apareceron as lexións romanas. Pero a sorpresa de Viriatiño foi que as lexións eran moitisimas e ademais ian moi bén armadas. A Viriatiño pesoulle moito como xefe do castro ter que dicirlles aos castrexos que tiñanse que someter ao poder dos romanos, a pesares de que entrenaran para loitar. E así foi.

Os castrexos deste castro máis os dos castros veciños foron obrígados a vivir en cidades cos romanos.
Viriatiño non se acostumaba a vivir na cidade. Un día camiñando pola rúa topouse cunhas persoas que non olvidara xamáis. Resulta que topou cos lugartenentes que asasinaran a seu pai. Eles ian vestidos de lexionarios polo que Viriatiño deduciu que adedicábanse a conquistar cos romanos e tamén que eles non se lembraban del.
Viriatiño non o pensou dúas veces e aínda que o condearan a morte xurouse a si mesmo que vingaría a morte do seu pai.

Viriatiño organizou revoltas castrexas na cidade e coa axuda duns castrexos colleu os lugartenentes e atounos a unha columna de madeira no medio do Ágora da cidade e queimounos vivos. Isto fixo que os romanos o levarán preso xunto cos castrexos que o axudarón. O pretor da provincia mandou unha carta ao emperador contandolle o sucedido, cuxa resposta foi que executaran a Viriatiño e aos castrexos que o axudaran. Pero Viriatiño dixo  que só o executaran a el pois el foi o que tramara a vinganza e organízara as revoltas. O pretor aceptou e Viriatiño foi levado as afóras da cidade, ao actual Cabo Fisterra. Alí íanlle clavar un gladio no costado. Cando ía o lexionario a proceder Viriatiño dixo: "Prefiro quitarme a vida antes de que ma quite un romano e me avergoñe diante do meu pobo", e Viriatiño tirouse por un acantilado e morreu.

Cabo Fisterra

Aos poucos días disto, o fillo de Viriatiño foi asasinado por orde do pretor e así evitar unha futura vinganza como o caso do seu pai. A muller de Viriatiño e os castrexos que o axudaran na vinganza foron levados a Roma e alí foron vendidos como escravos. A muller foi parar a casa dunha familia de patricios no Fayum (actual Exipto). Os castrexos morreron no Coliseo porque foron botados aos leóns.

Entrevista a un castrexo

Na cidade de Roma, corríase o rumor de que na provincia da Gallaecia, que xa estaba dominada e romanizada, os castrexos queixábanse do dominio romano. Entón, un escritor romano chamado Ovidio desprazouse ata a cidade de Lvcvs Avgvsti (actual cidade de Lugo),  nesta mesma provincia. Movido pola curiosidade. Ovidio reuníuse cun ancián castrexo e fíxolle unha entrevista para despois lela na Ágora da cidade de Roma.

Ovidio: Avec, Areazubix, din na capital do Imperio que nesta provincia vos queixades do dominio dos romanos. É iso certo? e de ser así por que?

Castrexo: Avec, home romano. Eu que son un ancián pros teus ollos, xa non me queixo de nada. O que sí che poido contar é a miña experiencia como primeiro nado cidadá deste asentamento. Meus pais naceron libres como fillos da terra e eu nacín xa coma fillo cautivo do Imperio. Penso que unha persoa coma vostede xa entenderá o que quero dicir.

O: ¿Vos dicides que nos os romanos saqueamos os vosos castros, que ten algo de veracidade, aínda así por que nos tedes tanto odio, pois nos trouxemosvos bos inventos?

C: Non creo que sexa odio, se  fose así non estaríamos aquí a falar. Os nosos pais non están aquí para opinar. O Imperio trouxo calzadas, impostos, governantes e demais cousas que nós xa tiñamos adaptadas a nosa vida cotiá, mais a vosa forma de vida foi imposta.

O: ¿Como foi a situación ou vida das vosas mulleres e fillos, nos vosos castros?

C:  Miña nai naceu nun castro e a diferenza das miñas veciñas tiñan voz e voto nas cousas que tiñan que ver co poboado e a sociedade. Os nenos, fosen homes ou mulleres, nacían iguais  uns aos outros.

O: ¿Como vos afixechedes a vivir fora dos castros?

C: Non nos afixemos, foi a realidade que coñecemos. A pregunta podería ser como se afixeron os nosos devanceiros a vivir fóra dos castros. Os meus avós contáronme que foron expulsados do seu castro, para facer os pozos necesaríos para derrubar a montaña na que se situaba o castro e coller o ouro. Os meus avós nunca aprenderon a vivir na cidade, e ademais ríanse deles polas súas alabanzas ás pedras e tamén pola pronunciación que tiñan do latín. O meu avó morreu coa pena de non voltar nunca a súa terra.

O: Polo que lin dos traballos dos meus mestres, a vosa sociedade non ten man de obra escrava, nen interés por ampliar o territorio. ¿A que se debe este motivo?

C: Porque non crían en que a terra fora de ninguén, e como somos fillos da terra non temos poder sobre ela. Na lingua dos meus devanceiros non existe o pronome "ego", existe o pronome "noster", é dicir, non existe o culto ao individuo senón o culto á vida en comunidade.

O: ¿Que opinión ten vostede sobre as futuras xeracións de pobos castrexos, e tamén da súa cultura?

C: Non teño opinión porque xa non queda nada da cultura castrexa, todo o que poden vivir os meus netos non é mais ca unha pobre sombra do que foi e puido ser. A pesares de non estar prohibido o culto aos antigos deuses, cada xeración ve unha maneira máis vergoñosa a sabedoría dos seus devanceiros.

Ovidio compartiu a súa experiencia na Ágora de Roma, onde foi felicitado e apraudido polos patricios. Malia isto nos séculos posteriores a cultura castrexa perdeuse por completo en Galicia. Pequenas reminisciencias quedaron grabadas nos nomes de pobos e antigos lugares de culto, polo que non toda a sabedoría daquela xente foi ignorada.

Os castrexos de Fene

A seguinte historia transcorre na parroquia de Perlío, no actual concello de Fene , no castro de Cardoeiro (hoxe desaparecido).

Antes da chegada dos romanos vivían neste castro unhas cen familias castrexas. Os días transcorrían con normalidade, os homes saían do poboado a cazar, as mulleres tecían e coidaban dos fillos e fillas e  facíanse cerimonias relixiosas.

Mais un día polo S.I.a.C todo cambiou. Dende os castros veciños que se espallaban arredor da Ría de Ferrol, viron que pola boca da ría entraban unha flota de barcos extranxeiros. Os castrexos quedaron abraiados pois eran barcos de dimensións espectaculares, que comparados coas súas pequenas embarcacións  gañábanlles amplamente.

Os xefes dos poboados andaban coa mosca tras da orella, pois esas xentes que entraban na ría eran extranxeiros e non podían querer nada bo. Os barcos atracaron na actual praia de San Valentín. 

Praia de San Valentín (Fene)

Esas xentes fóraneas comezaron a explorar o territorio cara ao seu interior, entón os habitantes  do castro de Cardoeiro, mais perto da praia, foron loitar contra esas xentes que dicían chamarse romanos e todos eles eran homes que querían conquistar esas terras en nome de Roma.

Os castrexos non podían consentir ser dominados por outros pobos e tampouco que lles arrebatasen as súas terras, terras dos seus antepasados. Entón os homes e mulleres castrexos loitaron contra os romanos, que non conseguiron dominar esas terras e marcharon co rabo entre as pernas.

Pasou o tempo e un día, de súpeto, os castrexos viron chegar uns vinte barcos coma os dos romanos entrando pola boca da ría, 

  

Ría de Ferrol

entón volveu a estalar a guerra, pero cando os homes do castro de Cardoeiro baixaron dispostos a espantalos de novo topáronse con que eran máis de cincocentos homes liderados por Xulio César, entón voltaron para o castro.

Os romanos estableceron un campamento na praia de San Valentín e comezaron de novo a explorar e a tentar conquistar. O xefe do castro de Cardoeiro consultou co Druída do poboado e este díxolle que se reunira a todos os castros veciños e lle declararan a guerra aos romanos.

Unha vez reunidos os castros de Cardoeiro, Barallobre e Sillobre, foron contra os romanos e asaltáronos en plena noite, pero a pesar disto os romanos non se renderon e seguiron contra os castrexos, pero era inútil pois os castrexos eran máis fortes e coñecían mellor o terreo. Entón os romanos quixeron chegar a un acordo.

Os castrexos daríanlles todo o seu ouro e eles marcharían, pero estes negáronse e continuaron pelexando contra eles ata que ao final acabáronse por render e marcharon. Pero tentaron someter aos castrexos veciños, espallados polos arredores da ría de Ares e Betanzos, estes xa estaban preparados para loitar, pois corría o rumor de que os romanos estaban a conquistar os territorios veciños. Efectivamente os romanos foron derrotados e estes pobos non foron romanizados.

Os romanos dominaron toda a actual Galicia que xunto co oeste de  Castela-León, Asturias e o Norte de Portugal formaron a provincia da Gallaecia

Mapa da provincia da Gallaecia

pero faltaba por incorporar as zonas das Rías de Ferrol, Ares, Betanzos, cuxos pobos resistíanse a ser sometidos. Entón firmouse un pacto romano-castrexo, polo cal esas tres rías e máis os seus arredores pertencerían aos pobos castrexos e denominariase Artabria e ao conxunto de pobos, ártabros.

Os ártabros unha vez firmado o pacto construíron unha muralla de pedra para separa o seu territorio dos seus veciños romanos e asi evitar posibles problemas a maiores por mor das terras ou por se os romanos querían raptar as súas mulleres co fin de renderse e ser sometidos por eles. Os habitantes deste territorio comerciaban cos romanos plebeos e polo tanto adquiriron algunha costume da cultura romana. Cambiaron a cervexa polo viño, para cociñar sustituiron a manteiga de porco polo aceite de oliva da Bética e tamén os produtos castrexos alcanzaron certo prestixio na provincia, coma as castañas que a parte de facerse fariña con elas os romanos  tomábanas asadas na festa do Samain, de orixe castrexa.

O territorio entrou a formar parte do Imperio Romano de Occidente no S.III.d.C. Non por que quixeran os seus habitantes senón porque as circunstancias da época obrigáronlles a facelo, a terra non daba boas colleitas e tiveron que expandirse asemade Roma había de tentar invadir o seu territorio e como non estaban para unha guerra decidiron unirse ao Imperio.

O castro de Cardoeiro perdurou ata os anos 70 do século pasado, cando o derrubaron para edificar no solar que ocupaba.
Tamén desapareceu o cemiterio que posuia este castro, as chamadas "Pías", cando se empezou construir o moderno estaleiro ASTANO, hoxe Navantia Fene. A súa lembranza perdura no nome que as xentes da zona deron á ponte que dende os anos 60 do século XX une ambas marxes da ría, a ponte de "As Pías".