A batalla de Pontesampaio

Nos días 7 e 9 de Xuño do ano 1809, nunha vila galega chamada Pontesampaio, produciuse unha batalla que foi definitiva para librar Galicia das mans francesas.

No momento no que aconteceu a batalla, España-Portugal e Inglaterra, estaban en guerra contra o Imperio Frances, que estaba gobernado por Napoleón Bonaparte. Este emperador quería dominar toda Europa e poñer nos reinos conquistados gobernantes do seu parecer.

Napoleón quería conquistar Portugal por terra e para iso tiña que pasar por España. Coa excusa de pasar por España, ocupou zonas extratéxicas do país. Entón en 1808 iniciouse a Guerra da Independenza Española (1808-1814). Isto significou a entrada das tropas franceses na Península. Por outra banda, Inglaterra axudou nesta batalla por vía marítima, porque tiña un bloqueo marítimo decretado por Napoleón.

As tropas francesas chegaron a Galicia e ocuparon cidades importantes como Ferrol, A Coruña, Santiago de Compostela, Pontevedra e Vigo. Pero, na provincia de Pontevedra, o coronel Pablo Morillo organizou un exército que na súa maioría estaba formado por labregos, este exército chamabase "División do Miño". Estes loitaron contra a dominación francesa e conseguiron botar aos franceses da provincia de Pontevedra. 

Ante isto. Os mariscales franceses Ney e Soult, reunidos en Lugo, organizaron unha contraofensiva. Entón, Ney partiu dende A Coruña cuns 8.000 soldados.

Cando os franceses chegaron a Pontesampaio, viron que a ponte estaba derrubada e atrincheirada, pero os franceses non marcharon, senón que cunha serie de barcas fixeron unha ponte e cruzaron a cabalería e materiais de infantería, deste xeito, tamén os soldados e os cabalos. Ao solpor, as tropas xa cruzaran o río Verdugo, e acamparon no territorio inimigo. Os franceses non contaban que os seus inimigos os estaban agardando na parte sur do río, xusto na desembocadura deste, con barcas de canóns. Ao amencer, os inimigos avanzaron e foron sorprendidos polo exército de Morillo, e comezou a batalla. Esta batalla rematou día nove. Cando Ney decidiu abandoar e marchar cara ao norte debido a que a maioría dos homes do seu exército faleceran e outros tantos deranse de baixa, e tamén o seu material bélico quedara destruído.

Pero o calvario dos franceses aínda non rematara. Cando as tropas volvían, foron sorprendidas en diversas ocasións polas  "guerrillas" dos galegos, que coñecían ben o terreo.

Ney reuníuse en Lugo con Soult, que acababa de voltar de Portugal, e na mesma situación ca este. Entón acordaron abandoar o territorio galego definitivamente e centrar as súas tropas en Castela. Para Napoleón, Galicia era un territorio dominado polo clero e ademáis non lle interesaba moito.

A ponte de Sampaio na actualidade, sobre o río Verdugo.

 

Monumento na cidade de Pontevedra en memoria dos galegos que loitaron na batalla.

 

 

Coronel Pablo Morillo.

 

 

 

Mariscal Soult.

 

 

Mariscal Ney.

 

Ferrolans Vs Ingleses

Nos días 25 e 26 de Agosto de 1800, nas terras do concello de Ferrol, os veciños viviron unha batalla contra o dominio estranxeiro.

Naqueles anos España e Inglaterra estaban en guerra, isto debíase a que España era aliada da recente República de Francia que estaba baixo o mando do cónsul Napoleón Bonaparte. España dende o século XVIII, polos lazos familiares coa familia real de Francia, tiña que axudarlles economicamente ou militarmente. Por iso España estaba en guerra contra Gran Bretaña dende 1796, porque este país ameazaba as posesións coloniais e intereses franco-españois. Por outra banda, os ingleses tamén tiñan interese pola Ría de Ferrol, pois esta ría non so era segura, senón que ademais tiña o mellor arsenal de España, e naquel momento posuía barcos de guerra. Algo que a eles non lles interesaba, pois Inglaterra era a primeira potencia marítima europea, e se destruían aqueles barcos debilitarían a España.

O día 25, estábase a celebrar unha festa en honor a raíña María Luísa de Parma, raíña consorte co rei Carlos IV. Os gardacostas deron a noticia de que había unha serie de barcos de guerra achegándose a costa e tiñan o selo francés, iso significaba que eran aliados, pero estes vixiantes advertiron de que podería ser unha manobra dos ingleses para poñer os pés na terra. Pero ninguén deulle importancia, agás Joaquín Moreno, comandante da flota estacionada no arsenal. Este home non quedou coa dúbida e foi a observar dende Monteventoso o desembarco dos ingleses nas praia de Doniños. A escuadra inglesa estaba dirixida por Warren, pero pola terra, as tropas eran guiadas polo tenente Pulteney.

Joaquín Moreno mandou embarcar uns 500 homes na escuadra estacionada no arsenal, estes a súa vez desembarcaron nas zonas da Graña e Brión, tamén mandou instalar artillería no castelo de San Felipe (Na actualidade pertence ao concello de Ferrol), que xunto co castelo da Palma (Na actualidade pertence ao concello de Mugardos), defendían a entrada na Ría de Ferrol. O sistema de defensa era unha cadea que ía  dun castelo ao outro, así, cando unha flota inimiga decidía entrar, esta cadea era accionada e a flota crebaba e afundía.

Tamén, Moreno mandou situar lanchas con canóns na boca da ría, para espantar a escuadra inglesa.

Sería por mar disto que os ingleses non entraron ao comezo pola ría. Ademais esa tarde, o comandante xeral do departamento, Francisco Melgarejo, chamou polas guarnicións que estaban preto de alí, e finalmente ao anoitecer acampou en Catabois coas xentes que viñan a loitar dende Xuvia, moitas delas civís.

Pola noite, os ingleses comezaron a expedición. Cando chegaron a Graña atoparon resistencia, pero foi vencida ao pouco tempo. Sen embargo, Pulteney, non se atreveu a ocupar Brión por mor da escuridade.

Vistas dende Monteventoso. Abaixo vese a praia de Doniños e máis a lagoa, este lugar foi onde desembarcaron os ingleses.





O día 26, Donadío quiso frear o avance inglés polo norte, e mandou posicións dende Serantes ata Valón. Ademais os veciños de A Graña, foron a Brión a combater. O combate iniciase cando a División de Xuvia  atacou o exército inglés. Entón Donadío organizou un ataque xeral, pero ao final perderon e fuxiron a cidade de Ferrol. A única fortaleza que aguantou foi o castelo de San Felipe, que coa axuda do castelo da Palma, e os barcos con canóns, evitou a entrada da flota inimiga pola ría.

Os ingleses xa tiñan a vitoria gañada. Pero algúns homes de Pulteney retiraronse por medo. Ademáis, chegáronlles novas de que diversas poboacións da comarca de Ferrolterra ían unirse ao exército español para loitar contra eles. Por mor disto, os ingleses embarcaron e marcharon, perdendo así a ansia de conquistar e destruír o arsenal de Ferrol.
Calculase que houbo uns 3.000 homes (contando militares e civís), no bando español.

O final da guerra anglo-hispana, foi no 1802, coa Paz de Amiens.





















Vistas da entrada a Ría de Ferrol. Ao lado esquerdo vese o castelo da Palma, e ao lado dereito o castelo de San Felipe.




















Navío San Hermenigildo.





















Navío Real Carlos.



















Navío Argonauta.

Navío San Agustín.



















Actual arsenal de Ferrol.